Het Islamitische geloof is niet onbekend met beproevingen en moeizaamheden. Dit is het derde deel van een serie artikelen over depressie vanuit een Islamitische perspectief. Het komt uit de "Mental Health Workshop - An Islamic Guide to Dealing with Depression" van Ustadh Amr Hashim.
Allah zegt:
ذَٰلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ ۛ فِيهِ ۛ هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ () الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنفِقُونَ
"Dit is het Boek (de Qur'an) waaraan geen twijfel is, een leidraad voor de moettaqīen, die in het onwaarneembare geloven en het gebed onderhouden en die bijdragen geven van waar Wij hen mee hebben voorzien." (Surah Al-Baqarah, 2:2-3)
De Qur’an is een boek van begeleiding voor degenen die Allah vrezen. Zij zijn degenen die in een werkelijkheid geloven die ze niet met hun fysieke zintuigen kunnen waarnemen. Dat is de ultieme werkelijkheid.
De seculiere theorieën nemen de interne werkelijkheid, de interne wereld en de wereld die tussen je twee oren bestaan, in acht. Ze nemen je schakelsysteem in acht, en daarnaast ook je externe werkelijkheid, dus je leefomstandigheden, enzovoort.
Het fundamentele aspect dat het religieuze perspectief hieraan toevoegt is de ultieme werkelijkheid, je connectie en relatie met de ultieme werkelijkheid.
De Mens en de Werkelijkheid
Een andere manier om hiernaar te kijken is door in te zien dat de mens ervaart, verwerkt en produceert. We bestaan uit gedachten, emoties en gedragingen. Gedachten komen bij ons op, wij bouwen op deze gedachten en dat activeert een emotie in ons.
Deze emoties brengen bepaalde gedragingen teweeg. Als iemand bijvoorbeeld op straat loopt, langs een groep jongens die beginnen te lachen, dan komt de gedachte “Ze lachen om mij” op. Vervolgens wordt er op die gedachte gebouwd, zoals: Waarom lachen ze om mij? Doe ik iets verkeerds? Wat gebeurt er? Hij wordt angstig en bezorgd.
Heb ik me raar aangekleed? Heb ik twee verschillende sokken aan? Wat is er aan de hand? Dat beïnvloedt zijn gedrag. Ik ga voorovergebogen lopen. Begin om me heen te kijken. Begin naar mezelf te kijken. Ik zal niet met ze willen praten. Zijn gedachten hebben zijn emoties beïnvloed. Zijn emoties hebben zijn gedrag beïnvloed.
Hoe Therapie Werkt
Dat kan dan weer leiden tot een andere situatie die een andere gedachte, een andere emotie en ander gedrag opwekt. Zo heb je een vicieuze cirkel. Dit allemaal gebeurt natuurlijk heel snel. Therapeuten zullen zeggen: “Wacht even, vertraag, vertel me nog een keer wat de situatie was.”
De patiënt kan dan zeggen: “Deze persoon zei dit, en dus zei ik dat.” De therapeut onderbreekt dan: “Wacht, stop. Deze persoon zei dit, en jij deed dat. Maar er zijn nog twee dingen daartussen. Dat is de situatie en dit is het gedrag, maar hoe voelde je je toen je dat gedrag uitvoerde?”, waarop de patiënt kan zeggen: “Ik voelde me heel erg kwaad.”
De therapeut kijkt dan vooruit: “Ah, oke. Wat was de reden dat je kwaad was?”, waarop de patiënt reageert: “Die persoon zei dit, dus ik werd kwaad.” De therapeut onderbreekt weer: “Nee, er is een stap ertussen. Die persoon zei dit, en jij werd kwaad. Wat was de gedachte dat ertoe leidde dat je kwaad werd?” Dat is wanneer je het begint te ontdekken.
De therapeut zal focussen op de dimensie van de gedachten, de emoties of het gedrag. Dat is hoe therapie werkt.
Wat Hebben Mensen Nodig?
Maslow kwam met een piramide van menselijke behoeften. Ieder mens moet zijn overleving garanderen. We hebben de tegemoetkoming van onze overlevingsbehoeften nodig. Eten, water, onderdak, afwezigheid van gevaar enzovoort.
Als tweede hebben we sociale en psychologische behoeften. We hebben behoefte aan een gevoel van saamhorigheid, een gevoel van gemeenschap, van familie, van iemand die van ons houdt en van wie wij kunnen houden — om ons geaccepteerd te voelen, anderen te accepteren en zelf ook geaccepteerd te worden.
Sommige mensen hebben meer nodig dan dat. De behoefte aan intellectuele vervulling. Willen weten, willen leren en willen ontwikkelen. Beter willen worden.
Daarbuiten benoemde Maslow iets wat hij zelfactualisatie noemde. Het betreft het hebben van een gevoel van betekenis en doel, iets wat je werkelijk vervulling geeft.
Het Islamitische Perspectief op Depressie
Allah zegt:
فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًۭا ۚ فِطْرَتَ ٱللَّهِ ٱلَّتِى فَطَرَ ٱلنَّاسَ عَلَيْهَا ۚ
“Wend dan jouw aangezicht (o Mohammed ﷺ) naar de godsdienst als een ḥanīef. (Volg) de natuurlijke aanleg, die Allah in de mens geschapen heeft.” (Surah Ar-Roem, 30:30)
Allah heeft de mens met een bepaalde aanleg geschapen. Alle mensen zijn verenigd. We ervaren dit allemaal, in meerdere of mindere mate omdat er verschillen zijn, maar in meer of mindere mate zijn dit universele ervaringen.
Het voorzien van deze menselijke behoeften is een essentieel deel van onze religie. We hebben het concept van het doel en de doelstellingen van de Sharia. Dit bevat het behoud van het leven, het behoud van familie, van intellect en eigendom, en van waardigheid en religie. Met andere woorden: je fysiologische, psychologische, intellectuele behoeften en je behoefte aan zelfactualisatie.
Allah zegt:
أَلَا یَعۡلَمُ مَنۡ خَلَقَ وَهُوَ ٱللَّطِیفُ ٱلۡخَبِیرُ
“Zou Hij die schiep geen kennis hebben (over het geschapene)? Hij is de Zachtmoedige, de Alwetende.” (Surah Al-Mulk, 67:14)
Jouw Heer kent jou. Allah zegt:
إِنَّ ٱللَّهَ عَلِیمُۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ
“Zeker, Allāh is op de hoogte van het binnenste van de harten.” (Surah ‘Al-i Imran, 3:119)
Hij weet van de geheimen van je hart, en zelfs jouw essentie. Ja, Hij kent jou beter dan dat jij jezelf kent, omdat Hij weet wat Hij heeft geschapen, hoe wij in elkaar zitten en wat ons beweegt. Hij kent onze biologie, onze psychologie, onze sociale aard en onze spiritualiteit.
Met Verlossing Komt Gelukzaligheid
Onze religie is op unieke wijze toegerust om om te gaan met deze kwesties van menselijke onvrede en ongeluk.
Allah zegt:
أَلَاۤ إِنَّ أَوۡلِیَاۤءَ ٱللَّهِ لَا خَوۡفٌ عَلَیۡهِمۡ وَلَا هُمۡ یَحۡزَنُونَ
“Geen twijfel! Voorwaar, de bondgenoten van Allah zullen geen vrees hebben noch zullen zij bedroefd zijn.” (Surah Yunus, 10:62)
Zij zijn niet angstig of depressief. In het Paradijs ben je bevrijd van schadelijke dingen. Verdriet en angst zijn schadelijke dingen. We zoeken ze niet voor onszelf op.
Met verlossing komt gelukzaligheid. Het is de bedoeling van de mens om terug te keren naar die staat van vreedzaamheid. Onze levensreis is een poging om dat op de meest complete en holistische wijze te doen door de mens in termen van biologie, psychologie, sociale aard en spiritualiteit te bekijken.